[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/bbcode.php on line 483: preg_replace(): The /e modifier is no longer supported, use preg_replace_callback instead
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/functions.php on line 4668: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at [ROOT]/includes/functions.php:3815)
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/functions.php on line 4670: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at [ROOT]/includes/functions.php:3815)
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/functions.php on line 4671: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at [ROOT]/includes/functions.php:3815)
[phpBB Debug] PHP Warning: in file [ROOT]/includes/functions.php on line 4672: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at [ROOT]/includes/functions.php:3815)
dojlid.by • Прагляд тэмы - Беларусь, Мядзел. Замак

Беларусь, Мядзел. Замак

Беларусь, Мядзел. Замак

Паведамленне Ivan Kavałčuk » 2014 сак 03, 02:33

Места Мядзел вядома яшчэ зь 10 ст, як паселішча на возеры Мядзел і фарпост Полацкага княства на мяжы зь балцкімі плямёнамі Нальшанаў і Аўкштайтаў. Цяпер на гэтым востраве возера Мядзел вельмі добра захавалася гарадзішча і шмат чаго ішнага, што засталося ў зямлі ад драўлянага паселішча. Наогул з усходнебалцкай мовы назова Мядзел азначае як драўляны. У першай палове 14 ст. па невядомых прычынах людзі перасяліліся зь вострава на поўдзень, на бераг возера Мястра. Там утварылася два Мядзела. Адзін, на поўначы, вядомы быў як Стары Мядзел, якім валодалі паны й шляхта, другім, Каралеўскім Мядзелам, валодалі каралі, князі й магнаты. Гістарычны абарончы вал Каралеўскага Мядзела яшчэ захаваўся на месцы, дзе знаходзіцца дзіцячы інтэрнат і на месцы пад назвай Мэтро, у выглядзе рэзкага ўзвышэньня.
Улічваючы добрае турыстычна-спрыяльнае становішча паўвострава Замак, вельмі прывабна выглядае аднаўленьне ўсіх будынкаў на яго тэрыторыі. Калі не сам замак, то аднаўленьне рэльефу выглядае куды больш рэальным.
5032_900 (1).jpg
5032_900 (1).jpg (6.92 KіБ) Праглядаў: 2729
- выява замка з Радзівілаўскай карты ВКЛ за 1613 год
На мапе 1613 года на месцы Мядзела ёсьць выява замка. Гэта было вялікае фартыфікацыйнае збудаваньне, якое зьявілася прыклядна напрыканцы 15 ст. й напачатку 16 ст, яго фундатарам і ініцыятарам будаўніцтва стаў Мікалай Мікалаевіч Радзівіл (1470-1521). Паводле гэтае карцінкі з карты Радзівілаў 1613 года замак меў галоўную вежу данжон 30 мэтраў (каля 9 паверхаў жылога шматпавярховага дома) у вышыню, якая кантралявала ўсе ваколіцы Мядзела й возера Мястра. Замак быў мураваны, двухпавярховы палац 10Х20 мэтраў, да таго яшчэ 6 вежаў. Невялічкія штрыхі на выяве на дахах вежаў даюць ведаць, што пакрыцьцё было альбо з гонты, альбо з мэталу. Але гэтая выява была намалёваная чалавекам у Кракаве, які сам чуў пра гэты замак празь дзесятага чалавека й не бачыў яго на свае вочы. Абапірацца на яго ў пляне гістарычнай дакляднасьці й у пляне гістарычнай архітэктурнай рэстаўрацыі груба памылкова.
5268_900.jpg
5268_900.jpg (22.58 KіБ) Праглядаў: 2729
- плян замшчычша і паўвострава да стварэньня на ім парка ў гонар 30 годьдзя сканчэнбня вайны.
Замак насамрэч быў вельмі ўмацаваны, нажаль ад яго нічога не засталося, акрамя невысокіх сьценаў галоўнай вежы, падмурка і ніжняга землянога абарончага вала. Ён злучаў у сабе традыцыі заходнеэўрапейскага замкавага дойлідства і тутэйшага традыйцынага дойлідства. Калі весьці пра яго гаворку, то трэба зьвярнуцца перш да галоўнай вежы. Замак дасканала раскопвалі двойчы, у 1984 годзе археоляг Міхась Ткачоў даклядна дасьледаваў галоўную вежу. Яна была пабудаваная ў тэхніцы палясатай муроўцы валунных радоў і чырвонай цэглы-пальшчакі, якая й цяпер валяецца да гэтага часу на тым месцы, але ў малых колькасьцях. Калі меркаваць, што вежа была вялікая, то і цэглы пасьля яе павінна было застацца вельмі шмат, куды яна дзелася невядома. Некаторыя кажуць, што яе расьцягалі тутэйшыя жыхары на свае гаспадарчыя патрэбы. Ва ўсходняй частцы захаваўся праём сьветлавога люка памэрамі 1.23 мэтра на 1.75, перакрыты аркай. У заходняй частцы праход 1.5Х2 мэтра з 7 ступенямі 13х20 ў пограбнае памяшканьне глыбінёй 3 мэтра, самая ніжняя мела шырыню 68 см. Сьцяна звонку была склядзена няхайна. У паўночнай частцы адкапалі замураваны праход у палацавае памяшканьне, яго ніхто не адмуроўваў, пагэтаму, што за ім застаецца здагадка да гэтага часу. У радыўсе вежа была 17.5 мэтраў з таўшчынёй сьценаў у 3.75 мэтраў. Падмурак вежы меў вапнавую падушку 10-14 см.
9457_900.jpg
9457_900.jpg (8.65 KіБ) Праглядаў: 2729
- фундамэнт. раскопы 1984 год
Што датычыцца дадзеных з карцінкі з мапы 1613 года, што вежа была вышынёй у 30 мэтраў й мела 5 ярусаў, падаецца памылковай. У месцы ў цэнтры краіны такая вежа нікому не была патрэбная, паколькі ў 16 стагодьдзі ніякае пагрозы мядзельскім землям не існавала. Вежа, хутчэй за ўсё не была данжонам і не мела такой вышыні. Дзеля кантролю над Мядзелам й возерам Мястра хапіла б вежы ў вышыню і 20 мэтраў (6-5 паверхаў сучаснага будынка) , што выглядае больш верагодным. Земляны насып, што створаны штучна, не мог бы вытрымаць такую канструкцыю, ад апаўзаньня не выратавала б і абапленая гліна, што агінала ўсё замчышча. Як вежа выглядала ў вышыню, мы сказаць покуль ня можам.
5404_900.jpg
5404_900.jpg (30.01 KіБ) Праглядаў: 2729
- плян галоўнай вежы. 1984 год
6314_900.jpg
6314_900.jpg (50.23 KіБ) Праглядаў: 2729
- замурованы праход у пограбнае памяшканьне 1984 год
6418_900.jpg
6418_900.jpg (67.95 KіБ) Праглядаў: 2729
- фрагмэнт раскопа галоўнай вежы. 1984 год
Пра палац зусім мала зьвестак. Палац размяшчаўся на ўсходнім ускрайку замка перыметрам 10Х20 метраў. Вышыня невядомая, пограб недасьледаваны й нераскопаны яшчэ з часоў Паўночнай вайны. У самым нізе з вонкавай сьцяны ад замкавага двара пад палацам і галоўнай вежай была невялічкай канаўка, куды гаспадары замка зьлівалі нечыстоты. Ад палаца таксма не засталося нават і цэглаў, якую, мабыць, таксама расьцягалі тутэйшыя людзі.
Акрамя таго па пляну археоляга Міхася Чарняўскага замак меў яшчэ мураваных 6 вежаў. Але навошта замку столькі шмат вежаў у такім мірным на той час месцы? Верагодна, што вежаў было 4. Дзве з іх блізка-блізка адна да аднае разьмяшчаліся ў заходняй частцы замка, трэцяя была ў паўночна-усходняй частцы, чацвертая ў паўднёва-ўсходняй частцы. Астатнія дзьве, што размяшчаліся на поўначы й усходзе замка былі хутчэй за ўсё паўкруглымі мураванымі бастэямі. Гэтае можна меркаваць па бастэі, падмурак які захаваўся на паўднёвай частцы замка. Падмурак паўночнай бастэі разбураны трактарам у савецкія часы пад час будаўніцтва стадыёна на поўначы паўвострава й парка ў гонар 30-годьдзя перамогі над нацыстамі. Вышыня бастэяў, так як і вежаў, невядомая.
Памеры цэглы палаца: 27,4-30,6Х11,5-15.5Х7,1-9,4 см, баразенчатая, чырвоная цэгла-пальшчака. У 2013 годзе, на раскопе, нават знайшлі цэглу з адбіткам пальцаў чалавека. Памер астатняй цэглы: 29,8-31,7Х11-19,3Х6,7-10,1 см.
Паводле дасьледаваньняў Міхася Ткачова ў 1984 годзе замак меў мураваныя сьцены. Але раскопы 2013 года ля паўднёвай бастэі не выявілі ніякага мураванага падмурка. Было знойдзена толькі некалькі счасаных камянёў і адкапана абпаленая чырвоная гліна. Камяні ляжалі ў адну паласу ў адным парадку, але гэтага недастаткова, каб пабудаваць мураваную сьцяну таўшчынёй у 2 метра.
Пагэтаму больш рэальна меркаваць, што сьцены замка былі драўляныя, спалучаныя з мураванымі вежамі, бастэямі й палацам. Дадзеныя камяні былі ўсяго толькі камянямі, якія пападалі з суседняй бастэі. Вышыня сьценаў па некаторых дадзеных была ў 2 паверха (6-8 мэтраў), як яны выглядалі даклядна невядома.
Пад насыпам захаваўся земляны абарончы вал з землянымі бастэямі. Усходнія бастэі амываюцца вадой і нацяперашні час паціху апаўзаюць. Вельмі добра захаваўся абарончы вал ў паўднёвай частцы насыпу, яго бастэі праглядваюцца выдатна й зараз праз здымак праз космас на Google Map.
7103_900.jpg
7103_900.jpg (54.54 KіБ) Праглядаў: 2729
- выява з Google Map
Ва ўсходняй частцы бастэі крыху апаўзлі ў бок балота. Паўночны абарончы вал поўнасьцю зьнішчаны ў савецкія часы пад час будаўніцтва стадыёна, які цяпер нікому не патрэбны й стаіць заросшы травой. З тае боку бліжэй да захаду існуе шырокі спуск з самае вышыні насыпа, верагодна тут быў уваход у замак. Земляны вал дасягаў у вышыню 2 мэтра, агульная шырыня 12 мэтраў, роў, у якім хадзілі салдаты, шырынёй 10-12 мэтраў.
Пад самым абарончым валам на поўначы быў пракопаны глыбокі роў. З поўдня і ўсходу замчышча амывалася возерам глыбінёй каля аднаго метра, у канцы першай паловы 20 ст. з-за асушэньня балотаў узровень возера спаў і цяпер на тым месцы балота. Толькі на захадзе возера бязменна амывае ніжні абарончы вал.
На месцы цяперашняга футбольнага поля было балота (на пляне паўвостра й замка М.Ткачова за 1984 год футбольнага поля няма). Бліжэй на поўнач, за гэтым балотам разьмяшчаўся сьвіран са свойскай жывёлай, на беразе паўвострава (сярэднявечнага вострава) быў прычал, дзе станавіліся рыбацкія лодкі. На ўсходзе паўвострава размяшчалася велізарнае паселішча. Яно пачыналася адразу ад тае месца, дзе скончваецца цяперашні драўляны мост праз балота, што злучае Мядзел і паўвостраў. Ля самага пачатку паселішча разьмяшчалася карчма. З разбурэньнем замка ў Паўночную вайну шведамі ў 1708 годзе ў гэтым паселішчы больш ніхто не жыў. Напамінак пра населеную зямлю застаўся ў шчаўі, што пасадзілі яшчэ тады людзі і ў шматлікіх падмурках ад хатаў. Паселішча амаль не дасьледавана й дакляднай мапы пляніроўкай ня мае.
У сярэднявечча востраў і места Мядзел злучаў мост, пагружаны пад ваду глыбінёй у чалавечае калена. Ёсьць меркаваньне, што ён быў на тым неглыбокім месцы, дзе й цяперашні мост праз балота і быў зроблены ў шахматным парадку, каб заблытаць і спыніць ворага. Але збоку сцэны амфітэатра і бліжэй да кафэ "Вясёлка" у вадзе захаваліся да цяперашняга часу здаравенныя падводныя палі, якія і зьяўляліся апорамі сярэднявечнага мосту.
Ёсьць паданьне, што нібыта пад час штурму замка ворагамі, каралева Бона Сфорца уцякла праз падземны праход пад возерам, што злучаў замак і касьцёл (па некаторых версыях адну сядзібу) у Старым Мядзелі, што нібыта яна там, у адным з калодзежаў, згубіла свой талісман - алмазнага бажка, які прыносіў ёй удачу. Але мабыць гэта ўсяго толькі прыгожая легенда, збоку замка ён, адпаведна згублены, збоку касьцёла ў яго сутарэньнях праходу няма, што было праверана ў 2013 годзе. Тутэйшыя вераць у яе, але вось археолягі кажуць, што ў кожнай мясьціны "свой падземны праход". Па словах геолягаў ніхто не стаў бы рабіць такі падземны праход і ў нашы дні з нашымі тэхналёгіямі пад вадой на такую адлегласьць, тым больш замак быў разбураны ў 1708 годзе, а касьцёл пабудованы ў 1754 годзе. Гэта так, але ў кожнай легендзе ёсьць доля праўды. Магчыма, што дзесьці ў самім замку ёсьць глыбокія сутарэньні, тым больш замурованы праход у бок палаца ніхто не разьбіраў яшчэ з часоў Жыгімонта Старога. Па некаторых словах тутэйшых людзей на захадзе ад замака, у вадзе, ёсьць сьцяна, з якой яшчэ калісьці па ўспамінах тутэйшых бывала ныралі дзеці. Але што за сьцяна невядома, тым больш навошта было б будаваць яе там, у вадзе? Верагодна гэта таксама міф. Яшчэ былі такія чуткі, што касьцёл і замак злучаў не падземны праход, а мост, што таксама з'яўляецца не лягічным. Адна старая жыхарка, якая нарадзілася ў Мядзелі, казала, што там рыбакі не ставілі сетак, паколькі пад вадой былі якіясьці палі. Але адзін мядзельскі вадалаз сказаў, што нічога там няма.
Усяго раскопак замка было тры: 1971 год (М.Ткачоў), 1984 год (М.Ткачоў), 2013 год (М.Плавінскі). Плануюцца больш маштабныя раскопкі на 2014 год, плануецца другі раскоп галоўнай вежы, дасьледаваньне палаца й аднаўленьне, рэстаўрацыя некаторай часткі землянога вала.
Даклядная выява замка невядомая. Пагэтаму яго поўная рэстаўрацыя зараз нерэальная. Калі адбудоўваць замак па цяперашніх эскізах, то гэта будзе новабудоўля, якая страціць гістарычную каштоўнасьць. Застаецца спадзявацца, што дзесьці ў далёкай эўрапейскай краіне, дзесьці ў стале ляжыць гравюра, ці замалёўка мядзельскага замка аднаго спадарожніка, які пабываў у нашых землях.
Калі меркаваць па зьнешняму абліччу замка з выявы на мапе 1613 года, то замак, хутчэй за ўсё быў падобны на Трокскі. Разьмяшчэньне гэтых дзьвух замкаў у геяграфічным пляне адносна недалёкае адно ад аднае, у абодвух спалучана тутэйшае дойлідства й заходнеэўрапейскае, маюць рысы замкаў-кастэляў, злучалі ў сабе рысы раманскага стыля, плян замкаў нагадвае квадрат, абодва разьмешчаліся на востравах, Мядзельскі нават плюс да таго меў роў, абодва сумяшчалі абарончыя, жылыя й адміністратыўныя функцыі, абодва мелі падзамчышча й палац, час будаўніцтва амаль адзін і той жа, мядзельская галоўная вежа ўпамінаецца ўжо ў 1463 годзе.
Акрамя таго гэта яшчэ меркаваньне аднаго невядомага аўтара некалькіх паведамленьняў на форуме "Брама" http://www.bramaby.com/forum/viewtopic.php?t=824
Тым больш мядзельскі замак і замак у Троках уваходзяць у адзін квадрат мураваных абарончых замкаў ВКЛ, што месьціўся ў цэнтры краіны:
9744_900.gif
9744_900.gif (24.63 KіБ) Праглядаў: 2729
- квадрат літоўскіх замкаў, узяты зь летувіскага сайту
9204_900.jpg
9204_900.jpg (55.01 KіБ) Праглядаў: 2729
- Трокскі замак
Ёсьць невялікая верагоднасьць, што таксама да гэтых дзвух замкаў яшчэ па-падабенству прымыкла вежа ў Іказані, але ўжо са сваімі рысамі й адметнасьцямі. Але гэта таксама малаверагодна, паколькі падабенства ёсьць толькі ў двух карцінках з мапы 1613 года. А гістарычная дакладнасьць гэтых малюнкаў вельмі цьмяная.
9675_900.jpg
9675_900.jpg (20.29 KіБ) Праглядаў: 2729
- замак у Іказані
ь
Ivan Kavałčuk
 
Паведамленняў: 1
Зарэгістраваны: 2014 лют 27, 20:33

Вярнуцца ў Мядзелскі замак

Хто зараз на канферэнцыі

Зараз гэты форум праглядаюць: няма зарэгістраваных карыстальнікаў і 1 госць

cron